مقدمه ای برای گفتار درمانی کودکان
آنلاین و حضوری
تکنیک ها و بازی های گفتار درمانی
گفتار درمانی نغمه ی مهر
نگارش : اول دی ماه هزار و چهارصد و دو
در ابتدا بایستی یک توضیح کوتاهی درباره گفتار درمانی کودکان، خدمت شما خانواده های عزیز بدهیم. گفتار درمانی یعنی شناخت آسیب های گفتاری ، زبانی و بلع با جلسات مشاوره دو یا چند نفره ، رو در رو برای بیان مشکل از طرف مراجعه کنند و دادن راه حل توسط مشاور فرق می کند.
کودکان دارای یک مسیر رشد Development Path هستند که مشخص است در هر سنی باید توانایی انجام چه کارهایی را داشته باشند. برای ساده سازی مطلب با چند مثال ساده برایتان از زمان تولد تا ۶ سالگی را شرح میدهیم:
از زمان تولد تا ۵ ماهگی
- بیان خوشحالی و ناراحتی از طریق تولید صدا
- پاسخ دادن به شما از طریق تولید صدا وقتی باهاش صحبت می کنین
از ۶ تا ۱۱ ماهگی
- فهمیدم معنای “نه”
- تولید صدای “با – با” و “ما – ما” و “دا – دا”
- سعی می کند آوای صدای شما را تقلید کند
- اولین کلمات را در این سن می گویند
از ۱۲ تا ۱۷ ماهگی
- به برخی از پرسش های شما بدون کلام پاسخ های ساده می دهند
- برای نامگذاری افراد از ۲ یا ۳ حرف استفاده می کنند
- سعی می کنند آوای کلمات ساده را شبیه سازی کنند
- دایره لغات ۴ تا ۶ کلمه ای دارند
از ۱۸ تا ۲۳ ماهگی
- دایره لغات آن ها در حدود ۵۰ کلمه است
- می توانند صدای حیوانات را در بیاورند
- می توانند اسامی غذاهای ساده را بیان کنند
- می توانند از ترکیب کلمات بیان رسیدن به مقاصدشون استفاده کنند مثلا “بیشتر میخوام” ، “غذای بیشتر” ، “شیر بیشتر”
- جملات ۲ کلمه ای می سازند
از ۲ تا ۳ سالگی
- مفاهیم فضایی مثل “تو یا درون” و “رو” را متوجه می شوند. مثل “توی جعبه” یا “روی جعبه”
- برخی کلمات مانند “من”، “تو” را بیان می کنند
- برخی صفت ها مثل “بزرگ” ، “شاد” ، “کم” ، “زیاد” را می شناسند
- جملات سه کلمه ای می سازند
- به سوالات ساده پاسخ می دهند
۳ تا ۴ سال
- می توانند برخی اشیا را مثل “غذا” و “لباس” را دسته بندی کنند
- رنگ ها را تشخیص می دهند
- غریبه ها صحبت های آن ها را متوجه می شوند
- می توانند روش استفاده از برخی اشیا را توضیح دهند مثل “ماشین” ، “چنگال”
- از زبان لذت می برند ، شعی می خوانند، صحبت های دیگران را متوجه می شوند
- می توانند حس و ایده ها و تخیلات خود را بیان کنند.
- به سوالات ساده مثل “گرسنه ای؟” یا “چه کاری انجام می دهد؟” پاسخ می دهند
- می توانند جملات را تکرار کنند
۴ تا ۵ سال
- می توانند مفاهیم فضایی مثل “پشت” ، “کنار” ، “بالا” ، “پائین” را درک کنند
- می توانند سوالات دو یا چند قسمتی پیچیده را درک کنند
- می توانند واضح صحبت کنند جز در مواردی که کلمات پیچیده و سخت هستند
- می توانند افعال گذشته مثل “دویدن” و “افتادن” را صرف کنند
- می توانند روش انجام کاری مثل “نقاشی کشیدن” را توضیح دهند
- می توانند لیست هایی یکسان درست کنند، لیست حیوانات، لیست وسایل نقلیه
- می توانند به پرسش “چرا” پاسخ دهند
۵ تا ۶ سالگی
- مفهوم ترتیب زمانی را متوجه می شوند (اول، وسط، بعد و آخر)
- جهت ها را متوجه می شوند (بالا، پائین، راست، چپ، عقب، جلو)
- مفهوم ریتم و آهنگ ها را تشخیص می دهند
- جملات ۸ کلمه ای یا بیشتر بسازند
- جملات پیچیده می سازند
- می توانند اشیا را توصیف کنند
- استفاده از تخیل برای ساخت داستان ها
لیست بالا، تنها بخش کوچکی از مسیر توسعه زبانی و گفتاری یک کودک است، در مقاله ای بصورت ویژه ما در این باره صحبت کرده ایم. منبع اطلاعات لیست بالا سایت دانشگاه کودکان استنفورد انگلستان است.
شاید سوال برایتان ایجاد شود که آیا کودک شما در مسیر توسعه درست خود قدم بر می دارد یا خیر؟ پاسخ به این پرسش چندان پیچیده نیست، ابتدا مقاله پیش رو را بصورت کامل مطالعه کنید و برای کسب اطلاعات بیشتر درباره توسعه گفتار و زبان کودک خود مقاله مرتبط با سن او را مطالعه نموده و در نهایت اگر تشخیص اولیه شما مشکل گفتار و درمان در کودکتان است پیشنهاد می کنیم با مشاورین ما در تماس باشید.
حال باز گردیم به مسیر اصلی مقاله ، همانطور که گفته شد، گفتار درمانی یکی از رشتههای علوم توان بخشی به شمار میرود که به شناخت آسیبهای گفتاری و زبانی و بلع میپردازد. در این رشته، متخصصی به نام گفتار درمانگر یا آسیب شناس گفتار و زبان وجود دارد که وظیفه او بررسی ، تشخیص و درمان هر گونه اختلال در زمینه ارتباط ، درک صوت و حتی ارتباط ، درک بیان زبان ، گفتار ، بلع و صدا است. در این مطلب به بررسی گفتار درمانی کودکان میپردازیم.
در صورتیکه کودک با مشکلاتی همچون تلفظ در کلمات مواجه است ، یک متخصص درمانگر به کمک او میآید تا در زمینه حل مشکلات زبانی ، ارتباطی و مهارتهای کاربردشناسی زبانی – کاربردی رشد پیدا کند.
انسان موجودی اجتماعی است و برقراری تعامل اجتماعی با دیگران از اولین و اساسی ترین نیاز های انسان محسوب می شود . دنیایی را تصور کنید که در آن همه چیز هست و هیچ چیز نیست! دنیایی که شما برای رفع نیاز های خود نمی توانید از کسی درخواست کنید، شادی و غم هایتان را نمیتوانید با کسی به اشتراک بگذارید و یا حتی نمیتوانید ارتباطی با موجود زنده ای داشته باشید. در این صورت نه تنها از رفع نیازهای اساسی خود باز می مانید، بلکه روز به روز فردی منزوی تر و افسرده تر خواهید شد.
نگران نباشید! این تنها یک تصور برای شما بود و بس! شما در جهانی زندگی می کنید که تعامل اجتماعی در آن به عنوان یک اصل اساسی و نعمتی ارزشمند شناخته می شود، در طول شبانه روز صدها مرتبه با به کارگیری زبان، گفتار و یا حتی نماد های دیگر با عزیزانتان ارتباط برقرار می کنید.
حال فردی را در نظر بگیرید که به علل گوناگون ، آنچنان که باید و شاید نمی تواند ارتباط مناسبی برقرار کند. این فرد ممکن است کودکی خردسال باشد که به علل ژنتیکی یا محیطی از این نعمت محروم مانده یا حتی فردی بزرگسال باشد که به علت تومور، سکته مغزی و … نمی تواند مانند هم سالان خود با دیگران ارتباط برقرار کند.
اما آیا این آخر راه است؟
آیا حق انسان نیست که برای کسب مجدد سلامتی خود اقدام کند؟
یا اصلا آیا راهی هست که بتوان توانمندی برقراری ارتباط را مجددا به دست آورد؟
آیا راه حلی برای از بین بردن نگرانی والدین کودک دارای مشکلات گفتار و زبان وجود دارد؟
آیا پس از آسیب های نورولوژیک که موجب مشکلات ارتباطی، زبانی، گفتاری و یا حتی بلع می شود، می توان مجددا کیفیت زندگی فرد را ارتقا داد؟
پاسخ تمام سوالات در یک نکته خلاصه می شود: همانگونه که برای سرماخوردگی به پزشک عمومی ، برای بارداری به پزشک متخصص زنان، برای افسردگی به روانپزشک یا روانشناس مراجعه می کنیم، باید بدانیم اختلالات مربوط به ارتباط و تعامل اجتماعی، زبان، گفتار و بلع نیز متخصصی دارد که می تواند در جهت رفع مشکلات نامبرده به ما کمک کند .
در صورت عدم توجه به رفع مشکلات ارتباطی ، زبانی ، گفتاری و بلع چه پیش خواهد آمد؟
اجازه دهید با یک مثال شروع کنیم. تغذیه و تنفس شرط حیات انسان است. همه ی ما وقتی میخواهیم درباره ی آسان بودن کاری صحبت کنیم، آن را به آب خوردن تشبیه میکنیم! یک متخصص گفتار درمانگر می داند که آب خوردن یا غذا خوردن برای بسیاری از مراجعین گفتاردرمانی آنچنان دشوار انجام می شود که بدون درمان، ممکن است جان و زندگی فرد را به خطر بیاندازد.
همه ی ما برای متقاعد کردن اطرافیان و پیشبرد کارهایمان از قدرت کلام استفاده می کنیم و چه بسا مشکلات فراوانی که با گفتگو حل می شوند!
احتمالا بسیاری پزشک، مهندس، مدیر و … دیده ایم که با داشتن کوله باری از تجربه و دانش در کارهای تیمی و برقراری ارتباط ضعیف هستند، این ها همان کودکانی هستند که بصورت محیطی یا ژنتیکی محروم از برقراری ارتباط موثر و درست بوده اند.
کمک به کودکان در جهت افزایش توانمندی ارتباطی، یک وظیفه است که اگر انجام نشود، مشکلات بیشتری را برای خود او و خانواده به همراه خواهد داشت.
کودکی که به علت ضعف در سیستم زبان و گفتار ، نمیتواند ارتباط موثری داشته باشد، به مرور دچار مشکلات رفتاری شدید شده و تبدیل به شخصیت ضد اجتماعی خواهد شد که ممکن است اختلالات روانپزشکی متفاوتی او را به دام بیاندازد.
فردی که به علت ناروانی گفتار و لکنت نمیتواند ارتباط موثری برقرار کند و همواره مورد تمسخر قرار می گیرد، بدون درمان، به فردی منزوی تبدیل خواهد شد که به علت کمبود اعتماد به نفس ممکن است به راه های نامناسبی کشیده شود.
کودکی که نمیتواند بلع خوبی داشته باشد، ممکن است به ناگاه در یک چشم به هم زدن دچار خفگی شود.
کودکی که ظاهرا فقط کمی کندتر از همسالانش صحبت می کند و یا فقط در تلفظ صداها مشکل دارد ممکن است در مدرسه با اختلالات یادگیری و … مواجه شود.
این ها ساده ترین مثال هایی است که می توان برای آگاهی از عواقب عدم مداخله زودهنگام نام برد. اما این تمام ماجرا نیست . اگر پای صحبت های گفتار درمانگران بنشینید، داستان های واقعی را برای شما بازگو خواهند کرد که اگر یک اقدام کوچک مانند مراجعه به گفتار درمانی و شروع درمان صورت می گرفت هیچگاه مشکلات اینچنینی ظاهر نمی شوند.
پس بیایید کمی با خود فکر کنیم. پیشگیری همیشه بهتر از درمان، و درمان زودهنگام و بهنگام همیشه بهتر از درمانی است که تاریخ انقضای آن نزدیک است! پس تا دیر نشده بهتر است به عزیزانمان کمک کنیم و فراموش نکنیم که نا امیدی درباره درمان ، کار اشتباهی است چون راه روشن است و مسیر مشخص. با اینکه درمان اختلال های گفتاری و زبانی دارای زمان طلایی درمان است اما باز هر وقت اقدام کنید برای بهتر از اقدام نکردن است، بهرحال ماهی را هروقت از آب بگیرید تازه است! همین حالا تا دیر نشده اقدام کنید…
اهمیت تشخیص و درمان اختلال در کودکان
اختلال ها مانند سدی در برابر دریافت و درک کودکان از محیط قرار می گیرند و باعث دریافت ناقص و نامفهوم از محیط، پردازش اشتباه از اطلاعات و در نهایت کندی عکس العمل در برابر محیط می شوند.
تصور کنید کودکی با چشمان بسته در محیط بازی کودکان رها می شود.
درک او از محیط چه اندازه است؟
چقدر خوب می تواند قواعد بازی را یاد بگیرد؟
چقدر می تواند دیگران را مجبور به بازی با خود بکند؟
آیا عکس العمل های این کودکان به موقع است؟
چقدر کودکان می توانند با او همراهی کنند؟
آیا این کودک برای بازی های بعدی انتخاب می شود؟
اعتماد به نفس کودک پس از اتمام بازی چگونه است؟
آیا خود کودک علاقه ای برای ادامه این بازی یا دفعه بعدی این بازی دارد؟
این ساده ترین مثال برای درک، تاثیر اختلال بر زندگی حال و آینده کودکان است و مانند پرده ای در برابر درک و دریافت کودکان از محیط قرار می گیرند.
شاید این جمله را بسیار شنیده باشید: خودش بزرگ میشه خوب میشه
اکثر اختلال ها خود به خود درمان نمی شود، مگر با از بین رفتن اعتماد به نفس کودک و کاهش سطح تعامل او با محیط اطراف.
خیلی از کودکانی که اختلال دارند مخصوصا گفتار و زبان ، چون نمی توانند به موقع و مفهوم پیام خود را به دیگران منتقل کنند، به مرور زمان به دلیل عدم برقراری ارتباط موفق با همسالان خود از همراهی با آنان سر باز می زنند و کمتر در محیط های اجتماعی قرار می گیرند.
پس بگذارید این جمله را تصحیح کنیم: خودش بزرگ میشه و به دلیل عدم توانایی برقراری ارتباط درست، سرخورده می گردد و در نهایت با خودسانسوری سطح تعاملات خود را با محیط اطراف کاهش می دهد و دیگران تصور می کنند او خوب شده است.
